Gminna Ewidencja Zabytków, cz. 10: Siedlimowice, Tarnawa

Po raz pierwszy Siedlimowice zostały wymienione w dokumencie powstałym pod koniec XIII w. Datowany na 1213 r. stwierdzał, że z 14 łanów ziemi w Siedlimowicach miała być płacona dziesięcina na rzecz klasztoru w Lubiążu. Układ ruralistyczny typu ulicówki z XIII w. Istotny akcent urbanistycznych stanowi tu zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem znajdujący się w pn.-wsch. części wsi, po pn. stronie drogi głównej. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: czytelny historyczny układ ruralistyczny. Postulaty dotyczące konserwacji: zachowanie układu zabytkowych budynków.

Siedlimowice - historyczny układ rurlaistyczny wsi z XIII w.

Budynek kuźni w zespole młyna, Siedlimiwice nr 1, datowanie: XIX/XX w., pocz. XX w. Opis: Parterowy budynek na rzucie prostokąta, przykryty dachem dwuspadowym, krytym papą. Otwór wjazdowy w ściennie szczytowej. Ściany wykonane w technice słupowo-ryglowej z wypełnieniem ceglanym. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i konstrukcja ścian. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i konstrukcji ścian; zakaz docieplania elewacji; wszelkie remonty należy prowadzić pod nadzorem konserwatorskim.

Budynek mieszkalny w zespole młyna, Siedlimowice nr 1, datowanie: 1908 r. Opis: Dwukondygnacyjny murowany, tynkowany budynek z poddaszem mieszkalnym. Założony na rzucie litery „L”, rozczłonkowany ryzalitami.Tynkowanydetal (pilastry, obramienia portal drzwiowy, gzymsy). Dach mansardowy z facjatami kryty dachówką ceramiczną. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; wszelkie remonty należy prowadzić pod nadzorem konserwatorskim.

Budynek młyna w zespole młyna, Siedlimowice nr 1, datowanie: koniec XIX w. Opis: Młyn wybudowany jest na planie wydłużonego prostokąta (12 m x 32 m), wzdłuż młynówki. Pierwsza i druga kondygnacja murowane z cegły, z dodatkiem kamienia, otynkowane.Kondygnacje trzecia i czwarta wykonane w technice szkieletowej z wypełnieniem ceglanym, nietynkowane. Regularny układ rygli i zastrzałów w części środkowej oraz w polach skrajnych wzbogacony jest zastrzałami w formie krzyża św. Andrzeja. Belki stropowe wyprowadzone ponad lico ściany mają snycersko opracowane ostatki. Rytmicznie rozmieszczona stolarka okienna cechuje się prostotą formy. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów, detal architektoniczny i stolarka. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji; wszelkie remonty należy prowadzić pod nadzorem konserwatorskim.

Spichlerz w zespole młyna, Siedlimowice nr 1, datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek na rzucie prostokąta. Dach dwuspadowy o małym kącie nachylenia połaci. Tynkowany detal w postaci gzymsu międzykondygnacyjnego. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; częściowo zmieniona kompozycja elewacji, przemurowanie części otworów; podniesienie i wymiana dachu; częściowo zachowana stolarka; znaczne ubytki tynku. Postulaty dotyczące konserwacji: remont elewacji z zachowaniem historycznej bryły budynku, kompozycji i detalu architektonicznego; w razie wymiany, zachować pierwotne podziały stolarki.

Mapa z zaznaczonymi elementami zespołu: 1. budynek mieszkalny, 2. młyn, 3. budynek siłowni, 4. kuźnia, 5. spichlerz, 6. garaże

Zespół młyna gospodarczego (układ przestrzenny), Siedlimowice nr 1, datowanie: XIX/XX w. Opis: Młyn w obecnej postaci wzniesiono w poł. XIX w. i rozbudowywano wraz z obiektami towarzyszącymi do pocz. XX w. W 1981 r. przeprowadzono modyfikacje młyna ze względu na zniszczenia po pożarze. Zespół młyna w Siedlimowicach stanowi samodzielny zakład produkcji mąki złożony z: młyna, siłowni, kuźni, spichrza, wozowni, ob. garaży i domu młynarza. Zespół zlokalizowany we wsch. części wsi, po pd. stronie drogi wiejskiej. Dom młynarza, młyn i wozownia, mieszczą się między drogą a młynówką i zamykają dziedziniec gospodarczy. Do pd. ściany młyna przylegają budynki towarzyszące, przerzucone przez młynówkę. Nieopodal stoi spichlerz, skomunikowany z młynem drewnianym łącznikiem przerzuconym nad młynówką na wysokości I piętra. Od pn. posesję zamyka reprezentacyjny mur. W nim dwie pary ażurowych stalowych wrót. Podwórze gospodarcze, wyznaczone układem domu, młyna, wozowni i muru, zachowało nawierzchnię z kostki granitowej. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/5959/1-3 z dnia 31.03.2015 r.: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowany pierwotny układ budynków; obiekty w dobrym stanie technicznym. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznego układu obiektów.

Spichlerz w zespole pałacowo-parkowym z folwarniem, Siedlimowice nr 30, datowanie: 1 połowa XIX w. Opis: Trójkondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek z trójkondygnacyjnym poddaszem magazynowym.Detal tynkowany (pasy gzymsów kordonowych, gzyms wieńczący. Założony na rzucie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym. Regularny układ małych otworów okiennych. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; poważne uszkodzenie konstrukcji dachu; ubytki tynku i stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: zabezpieczenie dachu i kapitalny remont obiektu z zachowaniem historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; uzupełnienie stolarki.

Oficyna mieszkalno-gospodarcza w zespole pałacowo-parkowym z folwarkiem, Siedlimowice nr 31a, datowanie: ok. 1880 r. Opis: Dwukondygnacyjny, murowany, tynkowany budynek z tynkowanym detalem (portal drzwiowy). Założony na rzucie prostokąta, przykryty dachem dwuspadowy o małym kącie nachylenia połaci. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; zmodernizowana kompozycja elewacji, przemurowanie części otworów, usunięcie większości detalu architektonicznego; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i pozostałego detalu architektonicznego.

Mapa z zaznaczonymi elementami zespołu: 1. pałac, 2. wieża, 3. oficyna nr 31a, 4. spichlerz, 5. oficyna nr 31c, 6. stodoła I (ruina), 7. stodoła II (ruina), 8. stodoła III (ruina), 9. stajnia (ruina), 10. obora (ruina)

Zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem, Siedlimowice nr 31a-31c, datowanie: 1 połowa XVI w. (1540 ?), 1 połowa XIX w., lata 1873-1875. Opis: Rozległy zespół położony we wsch. części wsi, złożony z wydłużonego prostokątnego folwarku z zabudową gospodarczą w trzech pierzejach i pałacem od pn., za którym teren parku krajobrazowego o pow. 8 ha, w naturalny sposób przechodzącego w las; na stoku między pałacem a stawem tarasowe ogrody; właściciele: von Poseritz. von Seidlitz, Hans Diepold von Burghaus, von Bock, von Schindel, von Tschirhaus, von Bomsdorf, von Seherr – Hoss, Bieder i von Lieres. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/4689/719/Wł z dnia 17.02.1979 r. (park), Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: częściowo zachowany pierwotny układ budynków; wszystkie budynki oprócz dwóch oficyn i spichlerza zachowane w formie trwałej ruiny; park zaniedbany. Postulaty dotyczące konserwacji: zabezpieczenie zrujnowanych budynków i zachowanie ich układu; prace porządkowe i pielęgnacyjne w parku.

Oficyna mieszkalno-gospodarcza w zepole pałacowo-parkowym z folwarkiem, Siedlimowice nr 31 c, datowanie: ok. 1880 r. Opis: Jednokondygnacyjny, podpiwniczony, murowany z kamienia i cegły, tynkowany budynek z poddaszem użytkowym. Założony na rzucie prostokąta. dach mansardowy kryty dachówką ceramiczną. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku; częściowo zmieniona kompozycja elewacji, zamurowanie części otworów; znaczne ubytki tynku i stolarki. Postulaty dotyczące konserwacji: kapitalny remont elewacji z zachowaniem historycznej bryły budynku i kompozycji.

Pałac-ruina w zespole pałacowo-parkowym z folwarkiem, Siedlimowice nr dz 8/1, datowanie: 1 połowa XVI w. (ok. 1540 r.), lata 1873-1875. Opis: Pałac wybudowano w XVIII wieku na miejscu wcześniejszego szesnastowiecznego założenia, które zostało zniszczone w 1633 roku, podczas wojny trzydziestoletniej. Budynek odbudowano w barokowym stylu, a następnie w latach 1873-1875 rozbudowano na neorenesansowy pałac. Na początku XX wieku budynek został poddany kolejnej modernizacji.Obiekt został zniszczony w 1945 roku, a po zakończeniu II wojny światowej nie był remontowany. Budynek murowany z cegły i kamienia z użytkowym poddaszem. Składa się z czterech skrzydeł wzniesionych wokół wewnętrznego dziedzińca i neorenesansowej wieży, połączonej z budynkiem przejściem na drugiej kondygnacji. Skrzydła pałacu były dwupiętrowe, jednotraktowe, nakryte wysokimi dachami ze szczytami. Dziedziniec wewnętrzny pokryto szklanym dachem z drugiej połowy XIX wieku. Fasada budynku sześcioosiowa z pozornym ryzalitem mieszczącym główne wejście z neorenesansowym portalem z datą 1875 r.1 Elewacje bogatozdobione tynkowanym detalem (pilastry, obramienia otworów, boniowanie, dekoracyjne szczyty). Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: obiekt zachowany w formie ruiny; zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; brak stolarki i pokrycia dachu, uszkodzenia ścian i detalu architektonicznego. Postulaty dotyczące konserwacji: należy zabezpieczyć obiekt przed dalszą dewastacją i przeprowadzić kapitalny remont pod nadzorem konserwatorskim.

Aleja lipowo-dębowa na odcinku młyn wodny – las, Siedlimowice nr dz. 71/1, datowanie: 2 połowa XIX w. Opis: Aleja znajdująca się przy drodze polnej we wsch. części wsi, prowadząca od młyna do lasu, w kierunku pd.-wsch. Obsadzona lipami po obu stronach drogi. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/4691/1321/Wł z dnia 07.03.1991 r., Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: zachowana kompozycja przestrzenna alei; zachowany starodrzew wymaga pielęgnacji. Postulaty dotyczące konserwacji: pielęgnacja starodrzewu.

Cmentarz ewangelicki, Siedlimowice nr dz. 90, datowane: 2 połowa XIX w. Opis: Cmentarz położony na wschód od wsi, po pn. stronie drogi w kierunku Mrowin. Założony na rzucie trapezu, o czytelnej granicy wyznaczonej starodrzewem. Zatarty układ komunikacyjny. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/4691/1321/Wł z dnia 07.03.1991 r., Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: teren nieużytkowany i zaniedbany, zarośnięty samosiewami; nieliczne pozostałe nagrobki – zdewastowane; starodrzew wymaga pielęgnacji. Postulaty dotyczące konserwacji: oczyszczenie terenu, wycięcie samosiewów, pielęgnacją starodrzewu, ustawienie istniejących nagrobków.

Park pałacowy w zepole pałacowo-parkowym z folwarmiem, Siedlimowice nr dz. 8/1, 8/3, 8/4, 8/5, 9, datowanie: XVII w. Opis: Park o charakterze krajobrazowym, założony we wschodniej części wsi. W centralnym punkcie parku położony jest pałac, obecnie w ruinie. W pd.-zach. narożu mieści się dawne podwórze folwarczne. Park o czytelnej granicy wyznaczonej starodrzewem. Formy ochrony: Rejestr zabytków nr A/4689/719/Wł z dnia 17.02.1979 r., Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XLI/192/2009 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 10.03.2009 r. Stan zachowania: częściowo zatarty układ komunikacyjny; zachowany liczny starodrzew wymaga pielęgnacji; teren parku zarośnięty samosiewami. Postulaty dotyczące konserwacji: pielęgnacja starodrzewu, wycięcie samosiewów, uporządkowanie terenu.

Obora w zespole, ob. Budynek mieszkalno-gospodarczy, Tarnawa nr 4, datowanie: początek XX w. Opis: 1,5-kondygnacyjny, murowany budynek, z poddaszem użytkowym. Założony na rzucie wydłużonego prostokąta. Pierwsza kondygnacja licowana kamieniem, druga – cegłą.Detal ceglany (pilastry, obramienia okien i drzwi), gzymsy.Dach dwuspadowy kryty dachówką ceramiczną. Formy ochrony: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego: Uchwała nr XL/252/2005 Rady Miejskiej w Żarowie z dnia 08.09.2005 r. Stan zachowania: zachowana historyczna bryła budynku, kompozycja elewacji, pierwotny kształt otworów i detal architektoniczny; wymiana stolarki okiennej bez zachowania pierwotnych podziałów. Postulaty dotyczące konserwacji: wymagane zachowanie historycznej bryły budynku, kompozycji elewacji i detalu architektonicznego; zakaz docieplania elewacji.

Źródła:
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2004
Gminna Ewidencja Zabytków, Żarów 2021

Przygotował
Bogdan Mucha