Strona główna
Na tropie wojennych losów
W połowie marca bierzącego roku do Żarowskiej Izby Historycznej napłynęła prośba od Pana Artura Chochołowskiego, historyka z Tych w woj. śląskim o pomoc w sprawie zbadania i rozwikłania zagadki wojennych losów jego dziadka Zygmunta Bieleckiego, do 1981 roku mieszkańca wsi Tarnawa leżącej w granicach gminy Żarów. Podjęte działania, a zwłaszcza kwerenda archiwalna przeprowadzona w siedzibie Miejsko-Gminnego Koła Związku Kombatantów RP i Byłych Wieźniów Politycznych, przy uprzejmej pomocy przewodniczącego Koła, Pana Wacława Rzeczyckiego, przyniosła niezwykle interesujące ustalenia.
Pyszczyński "holender" na tle Dolnego Śląska
Wiatrak, czyli inaczej młyn wietrzny to najstarszy silnik wiatrowy, przetwarzający energię wiatru na energię kinetyczną w ruchu obrotowym. Jest poprzednikiem turbiny wiatrowej, którą czasami również nazywa się wiatrakiem. Wiatraki (z pionową osią)wynalezione zostały we wczesnym średniowieczu (dokładnie IX wiek) na obszarze wschodniej Persji skąd dotarły do Europy (pierwsze obiekty tego typu powstawały we Francji) pod koniec XII wieku i upowszechniły w następnym stuleciu. Pierwsza wzmianka o pojawieniu się młynów wietrznych na ziemiach polskich pochodzi z II połowy XIII wieku. Jest ona zawarta w zezwoleniu na budowę młynów poruszanych powietrzem, pochodzącym z 1271 r., a wydanym klasztorowi w Białym Buku przez księcia Wiesława z Rugii. Kolejny zapis poświadczający istnienie wiatraka datowany jest na 1289 rok i odnosi się do majętności klasztoru Cystersek ze Szczecina. Następne wzmianki informują o wiatrakach w Kobylinie - 1303 r. i Wschowie - 1325 r. Na przełomie XIV/XV wieku budowle tego typu były już szeroko rozpowszechnione na ziemiach północnej i środkowej Polski. Na południu kraju pojawiły się o wiele później bo w XVII w., chociaż w okolicach Głogowa i Raciborza było to już w II połowie XIV wieku.
Żarowski "Kochbunker"
Żarowski schron górujący nad byłymi Zakładami Chemicznymi „Organika” (dawna niem. „Silesia”) to obiekt tzw. typu „Kochbunker”. Kochbunkry były to betonowe, lekkie prefabrykowane schrony bojowo-obserwacyjne. Z racji swojego kształtu nazywane czasem żartobliwie „garnkami Kocha” (niem. „Kochtöpfe”) od nazwiska gauleitera, szefa NSDAP Prus Wschodnich, Ericha Kocha który w 1944 roku rozpoczął przygotowania do obrony Prus Wschodnich, szeroko stosując przy rozbudowie polowej tego typu prefabrykowane obiekty. Ich obsługę stanowił zaledwie jeden żołnierz. Była to kolejna obok typu „Ringstand 58c” uniwersalna konstrukcja schronu bojowo-obserwacyjnego.
Parki w Mrowinach i Siedlimowicach
Wjazd do założenia pałacowo – ogrodowego w Mrowinach z wyłączeniem folwarku prowadzi odgałęzieniem głównej drogi wiejskiej przez murowaną trójprześwitową bramę na podjazd pałacu umieszczony po jego południowej stronie. Po tej stronie pałacu znajduje się niewielki ogród drzewny (rozszerzenie parku) z drzewami gatunków ozdobnych: choina kanadyjska, tulipanowiec amerykański, buk czerwony, sosna wejmutka oraz starym dębem i lipą. Z urządzeń tego ogrodu zachowały się pozostałości fontanny umieszczonej przy samym podjeździe.
Wojny z lat 1864, 1866, 1870/71 z udziałem mieszkańców gminy Żarów i okolic
W połowie XIX wieku Prusy dzięki dynamicznemu rozwojowi Śląska i Nadrenii oraz ustanowieniu w 1834 roku Niemieckiego Związku Celnego zyskały wiodącą rolę gospodarczą w całym obszarze niemieckojęzycznym i obok Wielkiej Brytanii i Holandii stały się jedną z najważniejszych gospodarek Europy. Od lat pięćdziesiątych XIX wieku rosły też w siłę działające w Prusach organizacje liberalne, głoszące idee zjednoczeniowe z pominięciem Austrii. W tym kontekście wiodąca rola Austrii wśród państw niemieckich stawała się coraz bardziej symboliczna, a w latach 1848-1862 uwidoczniła się wyraźna rywalizacja pomiędzy Prusami a Cesarstwem Austrii. W 1861 roku na tron pruski wstąpił król Wilhelm II, a rok później stanowisko kanclerza objął Otto von Bismarck, obydwaj realizujący projekt zjednoczeniowy oraz reorganizację armii. Reforma pruskich sił zbrojnych oparta o junkierstwo, szlachtę staropruską, polegała na zastosowaniu nowych rozwiązań organizacyjnych, dyscyplinarnych, centralizacji aparatu wojskowego, ale także na wprowadzaniu nowych rodzajów broni, w tym karabinu 15,43 mm Dreyse Zündnadelgewehr M/41, nie wymagającego ładowania poprzez lufę (odtylcowy karabin z zamkiem obrotowo-ślizgowym).
Czytaj więcej: Wojny z lat 1864, 1866, 1870/71 z udziałem mieszkańców gminy Żarów i okolic
Straty wojenne w Bukowie
Przed wybuchem II wojny w 1938 roku wieś Buków (niem. Bockau) znajdującą się wówczas w powiecie średzkim (Kreis Neumarkt), zamieszkiwało 671 osób. W latach 1939-45 pod broń powołanych zostało 50 jej mieszkańców. Wedle danych archiwalnych wszyscy zmobilizowani mieszkańcy Bukowa zginęli podczas walki, zmarli w szpitalach polowych, zmarli w obozach jenieckich bądź figurują na liście osób zaginionych:
Znani naukowcy i artyści z gminy Żarów
Johannes Beschnitt – kompozytor
30.04.1825 Bockau Kr. Striegau (Buków) 24.07.1880 Szczecin
Urodził się 30 kwietnia 1825 roku w Bukowie (Bockau) w rodzinie szczególnie związanej z tamtejszą świątynią z uwagi na to, iż jego ojciec był miejscowym kościelnym. Od najmłodszych lat Johannes Beschnitt śpiewał w bukowskim chórze. Zdolności muzyczne rozwijane z upływem czasu w połączeniu z pasją kompozytorską, przyniosły mu sławę jednego z najbardziej znanych i cenionych na Śląsku i Pomorzu twórców utworów przeznaczonych dla chórów męskich. Był równierz twórcą licznych serenad, m.in. Ossian, Lethetrunk vom Rhein, Mein Schifflein. Zmarł 24 lipca 1880 roku w Szczecinie.
Rodzina Maierów z Bukowa
Przed 1945 rokiem właścicielem zakładu stolarskiego, znajdującego się wówczas przy domu nr 38 w Bukowie, była rodzina Maierów. Najstarszym poświadczonym w źródłach archiwalnych przedstawicielem rodziny bukowskich stolarzy jest Paul Franz Maier urodzony w Bukowie (niem. Bockau) 12 września 1882 roku. Jego żoną była Pauline Emilie Maier z domu Kleiner (ur. 02.09.1885 w Bergen, ob. Borzygniew – gmina Mietków). Związek małżeński Paula Franza i Pauline Emilie zawarty został w Urzędzie Stanu Cywilnego w Fürstenau (ob. Milin – gm. Mietków) 9 lutego 1908 roku. Małżeństwo Maierów doczekało się 4 dzieci: Alfons (ur. 10.11.1908 w Bukowie), Bruno, Paul jun., Getrud (ur. 07.01.1911 w Bukowie). Najstarszy syn Paula i Pauline Maier, Alfons pojął za żonę Helene Emme Schwanke (ur. 26.07.1903 w Krintsch, ob. Kryniczno – gm. Środa Śląska). Ich związek zawarty został 26 grudnia 1939 roku w Urzędzie Stanu Cywilnego w Mrowinach (niem. Konradswaldau). Żoną Bruno Maiera, 16 listopada 1937 r. została Martha Magdalena Hartrumph. Najmłodszy syn Paula i Pauline Maierów, Paul jun. poległ w czasie II wojny światowej 10 kwietnia 1940 r., pełniąc służbę na zatopionym u wybrzeży Norwegii krążowniku KMS Königsberg.
Amerykańska latająca forteca B-17G nad Wierzbną
Bombowiec B-17G (nr taktyczny Y-46697) runął na pole pod Wierzbną (po prawej stronie cmentarza, od strony Bożanowa) nad ranem 22 marca 1945 roku. Dowodzący samolotem porucznik John W. Pierik (15. Armia Powietrzna USA) otrzymał rozkaz zbombardowania rafinerii w miejscowości Ruhland, na północ od Drezna (misja nr 383). Formacja złożona z 680 bombowców typu Boeing B-17G Flying Fortress (tzw. Latająca Forteca) i Consolidated B-24 Liberator w osłonie myśliwców North American P-51 Mustang wystartowała z lotniska wojskowego niedaleko włoskiej Foggi.
Czytaj więcej: Amerykańska latająca forteca B-17G nad Wierzbną
Kościół NSPJ w Żarowie - historia powstania
W 1871 roku w Żarowie i sąsiedzkiej Ida und Marienhütte mieszkało 192 katolików. Dynamiczny rozwój przemysłowy obu osad wymusił przyrost demograficzny mieszkańców, a tym samym wzrost ludności wyznania katolickiego. W 1885 roku spośród 1502 osób na stałe osiadłych w Żarowie i Ida und Marienhütte, 457 było katolikami, natomiast 10 lat później liczba ta wzrosła do 873 wiernych. Wedle dotychczasowego układu parafialno-kościelnego, katolicy żarowscy należeli do parafii w Pastuchowie. Wielu z nich na niedzielne oraz świąteczne nabożeństwa, udawało się także do kościoła filialnego w Łażanach. Obie świątynie były jednak zbyt małe aby przyjąć dodatkowych, tak licznych wiernych, których na dodatek szybko przybywało. Problemem było także usytuowanie obu kościołów, które znajdowały się w pewnym oddaleniu od skupiska żarowskiego. W zaistniałej sytuacji proboszcz pastuchowski ks. Wilhelm Bogedain, na początku lat 90-tych XIX wieku, podjął starania aby otworzyć w Żarowie kaplicę modlitewną. Plan został zrealizowany w 1893 roku, wraz z nowo wybudową szkołą katolicką w Żarowie (obecnie budynek przy ul. Armii Krajowej 15), w której największa sala została zaadoptowana na potrzeby modlitewne licznych Żarowian. Pierwszą mszę świętą odprawiono w nowej kaplicy 24 października 1894 roku. Od tego momentu msze święte w Żarowie odbywały się regularnie co wtorek. Nadal jednak nabożeństwa niedzielne oraz świąteczne odprawiano tylko w kościele pastuchowskim i łażańskim.
Geologia i minerały gminy Żarów
Budowa geologiczna obszaru gminy Żarów
Obszar gminy Żarów prawie w całości leży na Przedgórzu Sudeckim. Jedynie okolice wsi Buków należą do Niziny Śląskiej i jej mezoregionu – Równiny Kostomłotów. Przecinająca teren gminy Żarów rzeka Strzegomka rozdziela dwa mezoregiony Przedgórza Sudeckiego: Równinę Świdnicką i Wzgórza Strzegomskie. Fundament Równiny Świdnickiej stanowi pokryty osadami trzecio- i czwartorzędowymi, ścięty przez erozję aż do krystalicznego jądra górotwór prekambryjskich (650 mln lat) i paleozoicznych (350 mln lat) Sudetów. Na terenie gminy Żarów wyróżniamy dwa strukturalne elementy Równiny Świdnickiej: